
OGRÓD, KTÓRY WYRUSZA W MIASTO
Zaprojektowaliśmy i zbudowaliśmy pięć mobilnych instalacji przestrzennych, które razem tworzą ruchomy ogród społeczny – mały, ale w pełni functionality zielony zestaw służący aktywizmowi miejskiemu i przejmowaniu opuszczonych działek przez lokalną społeczność. Moduły powstały w Barcelonie, w dzielnicy L’Eixample, a następnie przez długi czas działały w okolicy: jako ogród, miejsce spotkań, kuchnia, pracownia rzemieślnicza, scena czy laboratorium do pracy z mieszkańcami.

































REZYDENCJA ARTYSTYCZNA W BARCELONIE
Projekt zrealizowaliśmy w 2016 roku w ramach międzynarodowej rezydencji artystycznej, przygotowanej wspólnie przez Staffordshire University, Uniwersytet Warszawski i Universitat de Barcelona. Rezydencje odbyły się w Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, a w każdej uczestniczył artysta lub zespół z innego kraju partnerskiego. Chodziło o sprawdzenie, w jaki sposób rezydencje mogą służyć szkoleniu i wspieraniu osób, które chcą wykorzystywać sztukę wspólnotową i partycypacyjną do wzmacniania zaangażowania obywatelskiego.
Nasza część odbyła się w L’Eixample, w miejscu zwanym Espai Germanetes – publicznej przestrzeni zarządzanej przez oddolne stowarzyszenie, któremu zależy na oswajaniu okolicy przez mieszkańców i ich lokalnym zaangażowaniu. Teren jest częścią programu „Plan Buits”, w którym władze Barcelony umożliwiają instytucjom publicznym, stowarzyszeniom i organizacjom non-profit tymczasowe użytkowanie 19 pustych działek w mieście. Rezydencja trwała dwa miesiące i była bardzo intensywna – ze stażystami z uniwersytetu i kolektywem Germanetes spotykaliśmy się niemal codziennie.
DLACZEGO RUCHOMY OGRÓD?
Inspiracją był ogród warzywny założony przez sąsiadów. Zaczęliśmy od małych działań, które pozwoliły oswoić miejsce i zaznaczyć naszą obecność bez wchodzenia na stałe: pomagaliśmy w ogrodzie, prowadziliśmy warsztaty, tworzyliśmy nieduże obiekty sztuki ulicznej zkorzystając z miejscowej gliny, ziemi czy kamieni.
Przełomem było trzecie cotygodniowe zebranie z kolektywem. Wszyscy zgodziliśmy się, że najbardziej potrzebne jest powiększenie ogrodu, choć w Germanetes nie było już na to miejsca. Tak narodził się pomysł ogrodu mobilnego, którego symbolem został koń trojański. Językiem, którym chcieliśmy rozmawiać z mieszkańcami, miały być rośliny, których niedobór odczuwali mieszkańcy całej dzielnicy.
PROJEKTOWANIE I BUDOWA Z MATERIAŁÓW Z ODZYSKU
Moduły projektowaliśmy i budowaliśmy podczas serii warsztatów, razem z każdym, kto chciał pomóc – mieszkańcami, członkami kolektywu i zespołem uniwersyteckim. Użyliśmy tego, co udało się znaleźć: odzyskanego drewna, starych palet, plastikowych skrzynek po owocach i przedmiotów znalezionych na terenie ogrodu. Rośliny wyhodowali i posadzili sąsiedzi.
Każdy z pięciu modułów ma własną funkcję:
- reivindik-hort – moduł partyzancki do transportu narzędzi, materiałów i roślin; po rozłożeniu zamienia się w stół lub ławkę,
- acro-hort – wiszący ogród dający cień,
- rojo – moduł relaksacyjny do ogrodnictwa bez wstawania z wygodnego fotela (z sekretną szafką na piwo),
- trepa-hort – pionowy ogród, który łatwo podlewać,
- repós-hort – moduł-koń trojański do tajnych misji.
Każdy moduł jest wielofunkcyjny, a razem tworzą zielony zestaw gotowy do „inwazji” na niewykorzystane działki miejskie. Mogą też służyć jako mobilne laboratorium lub scena.
PRACA Z LOKALNĄ SPOŁECZNOŚCIĄ
Warsztaty były integralną częścią rezydencji – dzięki nim poznaliśmy mieszkańców i dotarliśmy do osób, które wcześniej nie wiedziały o Espai Germanetes lub się nim nie interesowały. Na warsztaty sadzenia prosiliśmy, by każdy przyprowadził kogoś, kto jeszcze tu nie był, a po pracy zawsze zostawał czas na wspólny posiłek i rozmowę.
Do projektu zaprosiliśmy okoliczne sklepy, bary, szkoły, lokalnych przedsiębiorców, organizacje i dom opieki dla seniorów. Roślinne „słoiki” z logo akcji trafiły do 50 lokalnych firm, które przez tydzień lub dwa się nimi opiekowały. Potem zebraliśmy je, a rośliny trafiły do ogrodu z podpisem i wiadomością od opiekuna. Powstała też mapa wszystkich miejsc, w których rośliny gościły.
Seniorzy z pobliskiego domu opieki wyhodowali sadzonki dla ogrodu mobilnego, a w podziękowaniu każdy lepił własną ceramikę z gliny wykopanej w Germanetes. W szkole uczyliśmy dzieci sadzić rośliny w donicach z butelek PET, a grupy skautów wykorzystały moduły do stworzenia mini-ogrodów wokół drzew na pobliskich chodnikach. Ogród pokazaliśmy też szerszej publiczności na ulicznym targu, gdzie mieszkańcy zadawali pytania, pomagali sadzić i przynosili własne rośliny.
W Dzień św. Jerzego (Sant Jordi) zebraliśmy około 30 dzieci i rodziców, by przegonić smoka z sąsiedniej działki podczas bitwy na bomby nasienne. To wydarzenie pokazało, że wspólne działanie może być zabawne, edukacyjne, twórcze i politycznie zaangażowane.
ZIELONA INWAZJA NA PUSTE DZIAŁKI
Ogród mobilny sprawdził się także jako narzędzie tymczasowego zajmowania przestrzeni. Wprowadziliśmy go m.in. do Jardins d’Emma – niewielkiego parku tuż obok Germanetes, zamykanego w popołudnia i weekendy, w którym rzadko ktoś bywa. Rezydencję zwieńczyła wizyta studyjna, której program przygotował w dużej mierze zespół uniwersytecki we współpracy z kolektywem.
DŁUGIE ŻYCIE MODUŁÓW
Po zakończeniu rezydencji moduły służyły jeszcze przez długi czas. Wykorzystywano je do aktywizowania lokalnej społeczności, prowadzenia badań socjologiczno-urbanistycznych, szerzenia wiedzy o wspólnotowym zazielenianiu miasta, a także – po prostu – do hodowli roślin.
CO SIĘ SPRAWDZIŁO
Za największe atuty projektu uznaliśmy równorzędną pracę zespołu i poziomą komunikację, zaczynanie od małych działań budzących zainteresowanie, budowanie nieformalnych relacji i zaufania oraz bliską współpracę uniwersytetu, artystów i kolektywu. Pomogła też lokalna tradycja pracy partycypacyjnej i otwartość mieszkańców. Największym wyzwaniem był czas – dodatkowy miesiąc pozwoliłby lepiej poznać miejsce i ludzi.
projekt i realizacja 2016
lokalizacja Barcelona, L’Eixample (Espai Germanetes)
klient Universitat de Barcelona
partnerzy rezydencji Staffordshire University, Uniwersytet Warszawski, Universitat de Barcelona
projekt i wykonanie Jan Dowgiałło + Anna Zawadzka
materiały odzyskane drewno, palety, plastikowe skrzynki po owocach i przedmioty znalezione na terenie ogrodu społecznego
film youtube.com/watch?v=KkGZ93-Qph0










